Contrast

 

 

Gevoeligheid voor contrast bij kleuren, vormen, aflijningen, … hebben ons gedurende onze evolutie geholpen te vinden wat we zoeken. Contrast zorgt voor onderscheid tussen het ene en het andere. Hoe meer contrast, hoe duidelijker het onderscheid te maken is en dingen voor de waarnemer een eigenheid hebben.

 

We hebben deze eigenschap als mens zover verfijnt dat we vormgeving in overdrachtelijke zin gaan gebruiken. Aan welke vorm zou jij de naam KIKA  gegeven en aan welke vorm BOUBA?

Groeperen

 

 

 

Vanaf het begin van de evolutie van visuele systemen is groeperen een primaire en uiterts belangrijke eigenschap geweest. Het stelt de ‘kijker’ in staat meer te zien dan dat er werkelijk te zien is. Een groep witte en bruine vlekken vormt samen het hoofd van een giraf. Mischien even uit de buurt blijven als je zelf in de boomtoppen woont.

 

 

 

 Deze eigenschap van ons visuele systeem is zo sterk geevolueerd dat we zonder problemen de dingen zien die er niet zijn, zoals het vierkant. We groeperen afzonderlijke elementen tot bestaande of niet bestaande éénheden.

 

In het dagdagelijkse leven maken we actief gebruik van deze eigenschap. Door ons als geheel  te kleden en/of te gedragen onderscheiden we ons van de andere en vormen we een eigenheid.

 

 

 

Peak shift

 

De menselijke waarneming is steeds op zoek naar de extreemste, duidelijkste vormen. Dit verschijnsel noemen we peak shift, verschuiving naar het toppunt. Een mooi voorbeeld hiervan is de karikatuur. Het verschaft on steeds een genoegen vormelijke eigenschappen aangedikt te zien.

 

De naakte waarheid: stof tot nadenken

 

Wellicht is je aandacht getrokken door bovenstaande foto. We kunnen zowat voorspellen wat je ziet… of wat je eigenlijk niet ziet.

Wat zien we eigenlijk?

We zien in ieder geval maar een deel van wat er zou kunnen staan.

En we zien zeker wat  we graag zouden willen dat er staat.
En bovendien zijn we niet zo vrij als we denken in wat we willen dat er staat …
Je buurman denkt hetzelfde.

 

Dit is de ‘naakte waarheid’

Maar er is nog meer.
Nu je de ‘naakte waarheid’ gezien hebt. Scroll even terug naar boven.
Wat zie je? Het is sterker dan jezelf…

 

 

 

 

Hoe we naar de wereld kijken

 

Schiphol, de luchthaven van Amsterdam, is recentelijk uitgeroepen tot de best bewegwijzerde luchthaven.

Gisterenavond zat ik tijdens een businessevent toevallig naast een Vlaamse vormgever die enkel jaren had meegeholpen aan de nieuwe vormtaal voor deze luchthaven. Hij vertelde passioneel over de pictogrammen die hij opnieuw had ontworpen.

Dit zette me aan het denken. Waarom hebben we in zo’n omgeving nood aan pictogrammen? Waarom kan het niet met onze zo geroemde taal? Er wordt toch gezegd dat we ons daardoor onderscheiden van de dieren?

Een bord met daarop “gate 28 tot 43, zevende gang links” werkt inderdaad niet. Een luchthaven hangt vol met kleine minimalistische plaatjes waaraan we meteen merken wat we moeten doen.

Waarom werkt een pictogram wel en een volzin niet in deze situatie?

Laten we even naar de context kijken.

Al worden luchthavens gezien als de start van de vakantie, het blijft toch altijd een spannende omgeving. Zal ik op tijd met het juiste vliegtuig opstijgen? Voor de zakenreiziger wordt dit: zal mijn vliegtuig op tijd zijn om mijn vergadering te halen?

Stress dus. Voldoende vernauwing van onze zintuigen om het merkwaardige proces dat waarnemen is, eens goed onder de loep te kunnen nemen. De tijd die we onszelf gunnen om te kijken, verkorten we in deze situatie (on)bewust. Om toch voldoende betekenissen uit onze omgeving te filteren, houden we het op onze eerste waarneming: de vorm van wat we zien. De essentie van wat we begrijpen uit onze omgeving zit daarin reeds vervat. Reclamemakers weten dit: vorm gaat boven inhoud.

En de betekenissen.

Plato had het al over ideeën die in ons hoofd zaten. Als je naar een paard kijkt zie je eerst de idee “paard”. Het ideale paard, een vorm die de essentie van het paardzijn in zich houdt.

Aristoteles, zijn leerling, vond dit maar niets. Paarden zijn van vlees en bloed en elk paard is weer iets anders. Ideale paarden bestaan niet, ook niet in ons hoofd.

Toch laat recent wetenschappelijk werk zien dat Plato wel eens meer gelijk zou hebben dan Aristoteles. Niet dat er ideale paarden in je hoofd galopperen, maar we leren vormen zien.

Kinderen die voor het eerst een paard zien, moeten deze vorm ‘leren’. Deze vorm wordt daarmee opgeslagen in het geheugen van het kind. Bij het zien van volgende paarden is deze vorm het sjabloon dat de betekenis triggert van wat er gezien wordt: een dier dat loopt en hinnikt en met respect benaderd moet worden.

De vorm is noodzakelijk, voldoende en eerst om gedrag ten aanzien van de waarneming te sturen. Daarom zijn pictogrammen veel nuttiger dan oeverloze teksten om miljoenen mensen op luchthavens naar de juiste vliegtuigen te leiden.

Misschien kan u hiermee rekening houden als u met uw werknemers praat over wat ze aan het doen zijn. Hebben ze wel hetzelfde gezien als u gezien hebt? Details zijn pas belangrijk in tweede orde, niet voor gedrag. U en zij hebben niet hetzelfde ideale paard van Plato gezien. Maar jij hebt jou paardvorm gezien, en zij het hunne.

Detailbeschrijvingen leiden zelden tot (gewenst) gedrag, maar leiden er eerder van weg. Details (zeker die van anderen) passen niet in de vormbeelden die opgeslagen liggen in ons waarnemingsgeheugen.

Denk even aan wat jij een passionele, inspirerende speech vindt of eerder een vervelend vertoon… Ons leven als mens is toch wonderlijk: wat luchthavens met leiderschap te maken kan hebben…